De sportvereniging van de toekomst lijkt misschien nog ver weg, maar de keuzes die we nú samen maken bepalen of we er morgen nog zijn. De klassieke vereniging, gebouwd op de vrijwillige inzet van een trouwe kern, staat onder druk. Ouders hebben minder tijd, jongeren zoeken flexibiliteit en traditionele structuren passen niet meer altijd bij de leefwereld van vandaag. In mei 2023 schreef ik hier al eens eerder een stuk over.
Toch blijft de kracht van de vereniging onverminderd groot. Het is een plek waar mensen samenkomen, zich ontwikkelen en leren samenwerken. De vraag is dus niet óf we dit willen behouden, maar hoe. In deze blog sta ik stil bij de kansen die ik voor verenigingen zie om zichzelf voor te bereiden op de toekomst, met als overkoepelend thema: de inzet van professionals loont.
Kans 1: van overleven naar ontwikkelen
Veel verenigingen leven van seizoen tot seizoen. Nieuwe trainers vinden, contributie rondkrijgen en teams indelen. Het is geregeld een race tegen de klok om alles voor de start van het nieuwe seizoen rond te hebben. Professionalisering kan een bijdrage leveren in het doorbreken van dat patroon.
Dat begint met planmatig werken. Een professional binnen de vereniging kan zich namelijk structureel en langdurig richten op thema’s als ledenbinding, communicatie, vrijwilligersbeleid en samenwerking met scholen of gemeenten. Dat creëert structuur, overzicht en ruimte. Zo kunnen bestuurders zich weer bezighouden met koers en strategie (lange termijn) in plaats van dat er veel tijd gaat naar het blussen van brandjes (korte termijn). Het vraagt dus om een verandering in werk- en denkwijze: van focus op korte termijn naar toekomstkracht.
Het resultaat hiervan zien we bij clubs die langzaamaan al zijn begonnen met deze omslag: ze ervaren (meer) rust, continuïteit en hernieuwde betrokkenheid. Niet omdat het werk verdwijnt, maar omdat het beter verdeeld wordt.
De sportprofessional als verbinder
De sportprofessional is geen tegenhanger van de vrijwilliger, maar diens partner. Het is namelijk iemand die begrijpt hoe een vereniging werkt, maar ook weet hoe je verbinding legt met beleid, onderwijs en lokale organisaties. Denk bijvoorbeeld aan een verenigingsmanager die nieuwe samenwerkingen opzet met scholen, of een technisch coördinator die jonge trainers begeleidt en opleidt.
Door professionele kennis in de vereniging te brengen wordt de vereniging minder kwetsbaar en beter voorbereid op de toekomst. Wat vooral verandert, is de balans. Professionals zorgen voor structuur en vrijwilligers brengen hart en energie. En samen zorgen ze voor groei en kwaliteit van de vereniging.
Vrijwilligers blijven de basis, maar anders georganiseerd
Vrijwilligers blijven natuurlijk altijd het fundament van iedere vereniging, maar ze vragen om een nieuwe en andere benadering. Mensen willen zich namelijk best inzetten, alleen vaak liever kortdurend en concreet dan langdurig en verplicht. In andere woorden: het vinden van personen die uiteindelijk 10 jaar lid blijven van een commissie is lastiger dan iemand vinden die zich wilt inzetten voor de verbouwing van het clubhuis tijdens de winterstop.
Daarnaast laat onderzoek zien, (bijvoorbeeld het proefschrift “Thrive and Endure” van Resie Hoeijmakers (Universiteit Utrecht, 2023)[DL1] ) dat vrijwilligers het beste floreren in een omgeving waar ruimte, waardering en verbinding centraal staan. Ofwel, ze blijven betrokken als ze zich kunnen ontwikkelen en hun bijdrage gezien en gewaardeerd wordt.
Hierop kunnen inspelen vraagt binnen veel verenigingen om een cultuurverandering. Het wordt hiervoor namelijk belangrijk om niet alleen de vraag: “Wie hebben we nodig?” te stellen, maar ook: “Wat heeft een vrijwilliger nodig om plezier te houden in zijn inzet?”
In plaats van commissies die jarenlang blijven bestaan, kiezen steeds meer clubs voor projectmatig werken. Korte, overzichtelijke taken, afgestemd op iemands talenten en tijd. Een vrijwilligerscoördinator of professional kan dat proces aansturen en persoonlijke waardering verankeren in de vereniging. Zo wordt vrijwilligheid niet gekoppeld aan verplichting, maar aan betrokkenheid en plezier.
Kans 2: De vereniging als maatschappelijke partner
Sportverenigingen dragen sinds jaar en dag al bij aan maatschappelijke thema’s zoals gezondheid, sociale verbinding en welzijn. Gemeenten en maatschappelijke organisaties erkennen die rol gelukkig steeds meer en zoeken actief samenwerking met de verenigingen, bijvoorbeeld door de club overdag in te zetten als een ontmoetings- en/of beweeglocatie voor ouderen. Voor verenigingen leveren deze samenwerkingen natuurlijk uiteindelijk veel meer op dan alleen een bijdrage leveren aan het oplossen van deze maatschappelijke thema’s. Het zorgt op de lange termijn voor o.a. ledengroei, toename van barinkomsten en meer verbonden leden.
Professionalisering helpt verenigingen om die samenwerking duurzaam vorm te geven. Niet langer als ‘uitvoerder’ van losse projecten, maar als volwaardige partner in beleid en uitvoering. De kernvraag: hoe kunnen we bijdragen aan een gezonde wijk, een inclusieve sportomgeving of meer beweging voor jeugd en ouderen?
Door na te denken over deze vraag, en daar vervolgens uiting aan te geven, wordt de sportvereniging op die manier meer dan een plek om alleen te sporten. Ze wordt een herkenbare maatschappelijke speler, een plek om te ontmoeten en verbinden.
Kans 3: Diversiteit en inclusie als kracht
De vereniging van de toekomst omarmt diversiteit. Niet alleen omdat het hoort, maar omdat het de vereniging sterker maakt. Een club waar iedereen zich welkom voelt, ongeacht afkomst, leeftijd, beperking, gender of geaardheid, weerspiegelt de samenleving van vandaag.
Daarbij vergroot diversiteit de creativiteit en het wederzijds begrip binnen teams, commissies en besturen. Verschillende perspectieven zorgen voor nieuwe ideeën en uiteindelijk voor een breder draagvlak. Het vraagt van besturen wel om actief beleid rondom inclusief taalgebruik, representatie in commissies en aandacht voor toegankelijkheid. Professionals kunnen helpen om dat beleid concreet te maken.
Een inclusieve vereniging is niet alleen een plek waar iedereen mag meedoen, maar vooral een plek waar iedereen meedoet.
Kans 4: Een sociaal veilig sportklimaat
Een sociaal veilig sportklimaat betekent dat iedereen zich gezien, gehoord en beschermd voelt, ongeacht functie, prestatie of positie. Dat vraagt om duidelijke structuren: vertrouwenspersonen, gedragsregels, preventief beleid én de durf om elkaar aan te spreken.
Hier ligt een belangrijke taak voor bestuurders, vrijwilligers én professionals om leden te inspireren en te activeren: het gesprek hierover normaliseren, beleid omzetten in actie en veiligheid tot vast onderwerp maken binnen de clubcultuur. Goed voorbeeld doet namelijk volgen.
Aandacht voor een sociaal veilig sportklimaat is voor iedere vereniging belangrijk. Een veilige vereniging is namelijk een voorwaarde voor plezier, groei en vertrouwen, en daarmee voor sportieve én maatschappelijke vitaliteit.
Kans 5: Van korte termijn naar toekomstkracht
De rode draad in dit stuk zit zowel in de waarde van de inzet van een professional als het leren omdenken van korte naar lange termijn. Voor laatstgenoemde is het belangrijk dat besturen durven te reflecteren op hun koers. Niet alleen de vraag “hoe houden we het dit seizoen draaiende?”, maar juist de vraag “hoe willen we dat onze club er over vijf of tien jaar uitziet?” is belangrijk om als bestuur een heldere visie op te krijgen.
Die toekomstgerichte blik vraagt balans tussen passie en professionaliteit. Zo komen we weer terug bij de inzet van professionals: zij kunnen hier een goede bijdrage aan leveren. Vrijwilligers brengen de ziel, professionals brengen richting en samen vormen ze de kern van de sportvereniging van de toekomst.
Tot slot: de toekomst begint vandaag
De sportvereniging van de toekomst ontstaat niet vanzelf. Ze vraagt visie, keuzes en lef. Lef om keuzes te maken die op de lange(re) termijn vruchten gaan afwerpen in plaats van ‘nu’. Professionaliseren is geen luxe, maar een investering in continuïteit, kwaliteit en verbinding.
Het is nu tijd om actie te ondernemen. Wie vandaag investeert in professionaliteit, in mensen, structuur én cultuur, legt het fundament voor een gezonde, vitale en toekomstbestendige vereniging. Want juist daar, op het sportveld van onze lokale clubs, begint de samenleving van morgen.
En ben je als vereniging op zoek naar informatie over hoe je die professionaliseringsslag kunt maken of zoek je ondersteuning rondom het werkgeverschap van deze professionals? Daar ontzorg ik je graag in!
