Wat zeggen Brabantse gemeenten?
Uit ons behoefteonderzoek (juli 2025) blijkt dat Brabantse gemeenten volop kansen zien voor domeinoverstijgende samenwerking met sport en bewegen. De belangrijkste verbindingen worden gezien met de domeinen:
- Ruimtelijke ordening (80%)
- Welzijn (78%)
- Zorg en preventie (75%)
- Volksgezondheid (70%)
- Onderwijs (70%)
- Cultuur (60%)
Dit bevestigt dat sport en bewegen steeds vaker worden gezien als onderdeel van een bredere noodzakelijke maatschappelijke aanpak. En dus is het nu tijd om door te pakken. Om gemeenten op weg te helpen lichten we hieronder zes kansen uit voor domeinoverstijgende samenwerking.
1: Bewegen als sleutel voor gezondheid en preventie
Door sport en bewegen nadrukkelijk te verbinden aan gezondheids- en/of preventiebeleid kunnen gemeenten bijdragen aan grote maatschappelijke uitdagingen, zoals het terugdringen van eenzaamheid, het voorkomen van valincidenten en het verminderen van zorgvragen en dus de druk op de zorg. Door bijvoorbeeld de buurtsportcoaches te betrekken bij valpreventie, kunnen zij zorgen voor de doorstroom van ouderen naar bestaand sport- en beweegaanbod. Hierdoor blijven de ouderen ook na de valpreventieve interventietrainingen meer en sterker in beweging. Hiervoor is het belangrijk dat de domeinen sport en zorg structureel met elkaar, en de buurtsportcoaches, in contact staan. Plan bijvoorbeeld structurele overleggen in zodat de onderlinge lijnen kort blijven. Door sport en bewegen te verbinden aan bestaande programma’s en middelen, zoals AZWA en de GALA, kunnen gemeente preventie en vitaliteit structureel versterken.
2: De buurtsportcoach als verbinder
De inzet van buurtsportcoaches in de kernen en wijken van de gemeente blijft belangrijk. Zij vormen namelijk de schakel tussen sport, onderwijs, zorg en welzijn. Het investeren in sterke buurtsportcoachteams en het borgen van hun positie biedt veel voordelen. Zo brengen zij het sport- en beweegbeleid daadwerkelijk tot uitvoering. Daarnaast kunnen ze door hun verbindende rol inwoners doorverwijzen naar lokale partners (zoals huisartsen en/of fysiotherapeuten) en vice versa. De verbindende kracht van de buurtsportcoach komt bijvoorbeeld goed naar voren in de rol van beweegmakelaar. Een beweegmakelaar biedt inwoners, vaak doorgeleid vanuit de huisarts, een vertrouwde omgeving en een persoonlijk traject om samen op zoek te gaan naar een passende laagdrempelige sport- of beweegactiviteit. Daarnaast ondersteunt een beweegmakelaar inwoners bij randvoorwaardelijke vragen, o.a. door gebruik te maken van regelingen uit het sociaal domein die te maken hebben met “meedoen en participatie”.
3: Sport en bewegen als middel voor kwetsbare inwoners
Sport en bewegen zijn sterke middelen om kansengelijkheid te bevorderen, maar deelname aan sport- en beweegactiviteiten is nog niet voor iedere inwoner vanzelfsprekend. Door sport en bewegen te verbinden aan het sociaal domein (thema’s als armoede en participatie) of het domein gezondheid, kunnen gemeenten deze drempels verlagen. (Financiële) regelingen zoals het Jeugdfonds Sport & Cultuur Brabant en Volwassenenfonds Sport & Cultuur en projecten zoals Uniek Sporten Brabant en Wereldmeiden – Wereldgozers MDT bieden gemeenten mogelijkheden om deze drempels te verlagen. Daarnaast is het versterken van inclusief sport- en beweegaanbod essentieel, bijvoorbeeld door de clubs te helpen bij het opzetten van aanbod op basis van behoeften van de inwoners.
Door hierin de koppeling te maken met andere domeinen, zoals armoede of de Wmo, kan het bereik worden vergroot. Een sterke samenwerking tussen gemeente, buurtsportcoaches, scholen en zorg- en welzijnsprofessionals is hierin essentieel. Zo zorgen we er samen voor dat iedere inwoner mee kan en wil doen.
4: De club als open sportclub voor ontmoeting en bewegen
Sportclubs zijn een onmisbare schakel in het verbinden van mensen. De club is van nature een plek om mensen bij elkaar te brengen (ofwel: te verenigen). Alleen, sportclubs ervaren steeds meer regeldruk in het dagelijks reilen en zeilen en leunen op een teruglopend en vergrijzend vrijwilligersbestand. Daardoor is verder vooruit kijken voor bestuurders lastig, terwijl er mooie kansen liggen voor de sportclub om te werken aan diens toekomstbestendigheid. De inzet van een clubondersteuner helpt sportclubs bij de focus op de toekomst, denk aan thema’s als vrijwilligersbeleid, inclusie, verduurzaming, financieel gezond blijven en de inzet van professionals. Stimulering van de inzet van professionals, zoals verenigingsmanagers en sportparkmanagers, op sportclubs en -parken draagt vervolgens ook weer bij aan de toekomstbestendigheid van de clubs in de gemeente.
Daarnaast staan gemeenten voor keuzes rondom sportaccommodaties en duurzame investeringen. Door deze opgaven integraal te benaderen, bijvoorbeeld in combinatie met onderwijs, veiligheid, zorg of wijkfuncties werken clubs aan het verbeteren van de (sociale) veiligheid en kunnen ze nog verder uitgroeien tot maatschappelijke ontmoetingsplekken in de wijk. Binnen deze open sportclub gedachte kunnen club bijvoorbeeld overdag worden ingezet als een plek waar ouderen samen komen na een wandeling met de buurtsportcoach, waar inwoners met een zorgvraag komen revalideren samen met de fysiotherapeut of waar sportdagen voor scholen worden georganiseerd.
5: De openbare ruimte als beweegvriendelijke omgeving
De grootste beweegwinst zit in het dagelijks leven en de openbare ruimte speelt hier een belangrijke rol in. Door bewegen te stimuleren in de openbare ruimte, van speel- en beweegplekken tot goede wandel- en fietsroutes, wordt in beweging komen steeds vanzelfsprekender.
Daarom is het bij nieuwbouw en gebiedsontwikkeling essentieel om sport en bewegen vanaf het begin mee te nemen. Dit vraagt om nauwe samenwerking tussen o.a. de domeinen ruimtelijke ordening, sport en veiligheid. Het aan de voorkant samenbrengen van deze domeinen zorgt ervoor dat aandachtspunten als speelplekken, wandelroutes, fietspaden en verlichting van die locaties al aan de voorkant worden meegenomen in de plannen. Zo bieden gemeenten uiteindelijk meer mogelijkheden om dicht bij huis en veilig in beweging te komen.
6: Samenwerking over gemeentegrenzen heen
Natuurlijk stoppen veel (maatschappelijke) opgaven niet bij de gemeentegrens. Daarom richten we ons tot slot op de kracht en kansen van regionale samenwerking. Regionale samenwerking biedt namelijk kansen om kennis te delen, voorzieningen efficiënter te benutten en gezamenlijke ambities te realiseren. Wanneer gemeenten deze stap durven te nemen, worden resultaten snel zicht- en voelbaar. Lees hier bijvoorbeeld het artikel “van eilandjes naar één krachtig buurtsportcoachteam: het succesverhaal van gemeenten Rucphen, Etten-Leur en Zundert”.
Deze stap lijkt mogelijk voor (kleine) gemeenten groot, maar de eerste stap kan gemakkelijk worden gezet. Door bijvoorbeeld aan te sluiten bij ambtelijke en bestuurlijke overleggen vanuit de VSG (in de regio of landelijk) kun je met soortgelijke gemeenten schakelen over bepaalde thema’s. Ook kun je je verdiepen in de vele regionale samenwerkingen, zoals Uniek Sporten Brabant en Loket Clubondersteuning, waar meerdere gemeenten samenwerken. SSNB kan als projectleider dienen bij deze regionale projecten.
Durf als gemeenten groter en breder te denken
Deze coalitieperiode biedt gemeenten de kans om sport en bewegen domeinoverstijgend te integreren en te kiezen voor een integrale aanpak. Samenvattend heeft dit artikel zes kansen uitgelicht om als gemeente hierin eerste of volgende stappen te gaan zetten:
- Zet sport en bewegen in als onderdeel van preventie en gezondheid (bijvoorbeeld bij valpreventie);
- Versterk de inzet van de buurtsportcoaches als verbindende schakel (binnen de zorg);
- Zet sport en bewegen in voor de kwetsbare inwoner en verbind dit actief aan o.a. armoede- en participatiebeleid (bijvoorbeeld door de inzet het Volwassenenfonds of Jeugdfonds Sport & Cultuur);
- Investeer in de open sportclub gedachte waardoor clubs functioneren als multifunctionele ontmoetingsplekken;
- Zet de openbare ruimte in als laagdrempelige plek om in beweging te komen (bijvoorbeeld via het participatietraject BIOR Meiden);
- Zoek actief regionale samenwerking met andere gemeenten (bijvoorbeeld via de regionale contactdagen vanuit VSG).