Domeinoverstijgend werken aan Brede Welvaart als de nieuwe norm

Binnen gemeenteland is ‘Brede Welvaart’ momenteel het kompas voor beleid. Het markeert een belangrijke verschuiving: we kijken niet langer alleen naar economische groei of het aantal sportende inwoners, maar naar de kwaliteit van leven in de volle breedte. Het gaat om aspecten als gezondheid, sociale samenhang, een veilige leefomgeving en persoonlijke ontwikkeling.

Gemeenten staan voor de uitdaging om complexe problemen, zoals de stijgende zorgkosten en de groeiende eenzaamheid, integraal aan te pakken. Omdat sport en bewegen bewezen effect hebben op zowel fysiek als mentaal en sociaal welzijn, staat de buurtsportcoach plotseling in het hart van deze nieuwe beleidsvisie. Door sport te verbinden aan bijvoorbeeld het sociaal domein en de zorg, draagt de buurtsportcoach direct bij aan meerdere doelen op het gebied van brede welvaart.

De buurtsportcoach als verbinder

Deze rol als spil wordt zichtbaar bij bijvoorbeeld de aanpak rondom valpreventie. Naast het aanbieden en verzorgen van de cursus, fungeert de buurtsportcoach als de noodzakelijke schakel die ouderen na de training begeleidt naar structureel beweegaanbod, binnen een vereniging of bijvoorbeeld een wandelgroep. Dit kan op individueel niveau zijn, of in groepsverband. Hiermee wordt niet alleen de fysieke zorgvraag beperkt, maar direct de sociale cohesie bevorderd —twee kernpijlers van brede welvaart.

Diezelfde verbindingskracht zien we terug in de opkomst van de ‘Buurtsportcoach Plus’ of de ‘Beweegmakelaar’. De professional spreekt in deze rol de taal van zowel de huisarts als de sportaanbieder. De buurtsportcoach vormt de onmisbare schakel in ketenaanpakken, zoals de wandelgroepen van de Nationale Diabetes Challenge en de Beweegreis (klik hier voor meer informatie over scholingen voor sport- en beweegprofessionals). Door de inwoner persoonlijk te begeleiden naar een passende plek in de wijk, wordt zorg omgezet in structurele preventie.

Maar de impact van de buurtsportcoach reikt verder dan de gezondheidszorg; ook op het gebied van veiligheid en sociale stabiliteit speelt de professional een rol. Door als vertrouwd gezicht aanwezig te zijn in aandachtswijken, fungeert hij of zij als oren en ogen voor de gemeente, waarbij sport het middel is om o.a. jongeren weerbaarder te maken, wat de sociale discipline vergroot en dat draagt weer bij aan de veiligheid in de buurt.

Scholing als motor voor maatschappelijke waarde

Om deze complexe, domeinoverstijgende rol te kunnen vervullen, is voortdurende ontwikkeling essentieel. De huidige tijd vraagt om een professional die niet alleen sporttechnisch onderlegd is, maar ook beschikt over competenties gericht op netwerken, integraal samenwerken, stakeholdermanagement, procesbegeleiding en het gebruik van wijktekeningen. Regionale academies spelen hierop in door scholing aan te bieden die specifiek gericht is op deze actuele trends.

Rik Schoenmaeckers van Huis van de Sport Limburg – The Move Factory ziet de verandering in de praktijk terug bij regionale academie Ludus Zuid: “De regionale academie biedt cursussen aan zoals Werken met Netwerken en Hoe werkt de zorg nou, waarin coaches praktische handvatten krijgen voor deze domeinoverstijgende rol.

We spelen in op actuele trends en ontwikkelingen: het aanbod wordt, waar nodig, continu aangepast of uitgebreid. Dit gebeurt zowel proactief als vraag gestuurd, op basis van de behoeften van buurtsportcoaches en hun werkgevers.”

Dat het ontwikkelen van deze competenties niet alleen draait om kennis, maar direct bijdraagt aan maatschappelijke impact, onderstreept ook Rosa Holtslag, Programmamanager van de Gelderse Sport Federatie:

“Wij zien de buurtsportcoach als een belangrijke verbinder tussen sport, bewegen, gezondheid en het sociaal domein. In die rol levert de buurtsportcoach een waardevolle bijdrage aan Brede Welvaart op lokaal niveau. In het bijzonder door via deze andere domeinen inwoners te bereiken die anders onzichtbaar blijven. In ons scholingsaanbod richten we ons daarom steeds meer op vaardigheden zoals samenwerken, positionering en gespreksvoering, zodat coaches en werkgevers beter kunnen inspelen op maatschappelijke vraagstukken.”

Door te investeren in deze vaardigheden, zorgen werkgevers en gemeenten er dus voor dat de buurtsportcoach blijvend van maatschappelijke meerwaarde is voor zowel wijk als gemeente. Zo kunnen zij hun sleutelrol (blijven) pakken in het realiseren van brede welvaart op lokaal niveau.

Kim Assen, manager Sport en Beweging van Sportbedrijf Drachten licht toe waarom deze sleutelrol onmisbaar is en wat daar voor nodig is. “Naast de specifieke inzet van de buurtsportcoach op sport en bewegen zien wij dat de buurtsportcoach ook een waardevolle inzet is in een bredere setting, zoals rondom valpreventie, overgewicht en/of vrijetijdsbesteding van jongeren. Wij hebben bijvoorbeeld een buurtsportcoach opgeleid tot leefstijlcoach, en een buurtsportcoach als expert senioren en expert jongeren. Wat echt essentieel is, is dat de buurtsportcoach ook onderdeel wordt van dit netwerk. Alleen met expertise en de juiste achtergrond kom je er namelijk niet: samenwerking met de domeinen is essentieel. “

Voor de buurtsportcoach betekent het specialiseren in domeinoverstijgend werken ook dat hun arbeidsperspectief aanzienlijk wordt vergroot. De coach ontwikkelt zich namelijk tot een breed inzetbare en veelzijdig professional. Investeren in scholing betekent dus niet alleen meer maatschappelijke waarde voor de wijk, maar ook een duurzame loopbaan voor de coach.

“Wij merkten heel erg dat er steeds meer individuele casussen binnenkwamen, zowel vanuit bijvoorbeeld huisartsen of de GGD als Stichting Jeugd & Gezin en Wij Zijn Traverse. Het ging hier niet alleen meer om senioren, maar ook om andere doelgroepen zoals jongeren, inwoners die revaliderend waren of inwoners met een beperking. Binnen de rollen van buurtsportcoach waren er op dat moment niet voldoende uren beschikbaar om individueel met die inwoner te gaan sporten, bewegen of iets op te gaan zetten. Aan de andere kant bleef de behoefte wel groeien en dus werd naar een blijvende oplossing gezocht.”, aldus Lieke. “Dit leidde uiteindelijk tot het ontstaan van de Beweegmakelaar.”

Drempel

Een Beweegmakelaar ondersteunt inwoners met het vinden van een passende sport- of beweegactiviteit. “Dit kan van 0 tot 100 jaar. Wanneer de inwoner behoefte heeft aan een sport- of beweegactiviteit, kijkt de beweegmakelaar mee naar een passende oplossing. De doelgroep is heel breed, want iedereen die een drempel ervaart kan in contact komen met de beweegmakelaar.”

Om een passende sport- of beweegactiviteit te vinden, neemt Lieke uitgebreid de tijd om de persoon te leren kennen: hoe gaat het met deze persoon, wat speelt er precies en wat is de concrete hulpvraag? Hiervoor komt Lieke vaak eerst op huisbezoek en wordt er bij de tweede afspraak een ronde gewandeld. Zo krijgt Lieke niet alleen een beeld van de hulpvraag van de persoon, maar ook de mogelijkheid om de fysieke gesteldheid te beoordelen en bijvoorbeeld alarmsignalen op te vangen wanneer ze bij iemand thuis komt. In de uiteindelijke zoektocht naar een passende activiteit voldoet het voor sommige mensen al om hulp te krijgen met het in contact komen met een sportvereniging, bij anderen is het traject wat langer. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat de wens voor de sport- en beweegactiviteit nog niet specifiek genoeg is of er nog geen passende activiteit bestaat binnen het bestaande sport- en beweegaanbod. Nadat er passend beweegaanbod is gevonden, komt er ook een stuk nazorg bij kijken. “Je hebt een mooie band opgebouwd met de inwoner en je gunt het diegene dan ook dat het lukt”, geeft Lieke aan. “We zien dat bijvoorbeeld in 2022 ongeveer de helft van de 80 personen die ik heb begeleid is blijven bewegen. Dat zijn successen waar we weer op verder kunnen bouwen.”

Voldaan gevoel

“Het mooie aan mijn rol als Beweegmakelaar vind ik dat ik mensen thuis spreek die je normaal niet zomaar tegenkomt of die zelf niet aan de bel trekken als het even niet meer gaat. Het meest trots ben ik er dan ook op dat we deze inwoners via een passende sport- en beweegactiviteit weer meer laten meedraaien in de maatschappij, ongeacht bijvoorbeeld leeftijd of sociale klasse. Aan de andere kant geeft het een voldaan gevoel dat wij achter de voordeur mee kunnen kijken en bijvoorbeeld signalen van eenzaamheid of dementie op kunnen pikken en zo de huisarts weer kunnen signaleren. Het gaat niet alleen om het laten sporten of bewegen, maar over het gehele welzijn van onze inwoners”. Het samenwerken met huisartsen, fysiotherapeuten en organisaties als de GGD is hierin van essentieel belang om als Beweegmakelaar het optimale resultaat te behalen en een positieve bijdrage te leveren aan de vitaliteit van de inwoners van de gemeente.

Voor de toekomst ziet Lieke nog voldoende uitdagingen binnen de gemeente Steenbergen en tal van mogelijkheden om nog meer inwoners in beweging te krijgen én te houden. “Ik zie nog een heleboel kansen op het gebied van jongeren, want die worden nu vaak nog over het hoofd gezien maar lopen in realiteit ook gewoon tegen een heleboel drempels aan. Dat is ook het mooie aan mijn rol als Beweegmakelaar, ik merk goed op waar het aanbod nog niet voldoende aansluit met de behoefte binnen de gemeente, denk bijvoorbeeld aan het uitbreiden van het aanbod van Uniek Sporten in Steenbergen. Het opzetten van de Beweeggroep Uniek Sporten is voortgekomen uit mijn rol als Beweegmakelaar, daar wil ik graag op voortbouwen.”